Pham Minh Chau

Pham Minh Chau
Academy of Finance - Vietnam

This article clarifies some basic contents of Industry 4.0. Through the analyses of the basic features of Industry 4.0, it analyses both the opportunities and the challenges that the labors in accounting and auditing have to face in the digital era. With the aim of quick adaptability in the new period, it is necessary for the society to tend to the specific directions. For this purpose, this article recommends the solutions as for the labors, the businesses and the State Departments in order to develop the high-qualified human resource in accounting and auditing in Industry 4.0.

 

Kế toán - kiểm toán ra đời và phát triển gắn liền với sự phát triển các hoạt động kinh tế của con người, đặc biệt là sự ra đời và phát triển của nền kinh tế thị trường. Xã hội càng biến đổi, kinh tế càng phát triển theo cả chiều rộng và chiều sâu thì kế toán - kiểm toán ngày càng chứng minh được vai trò quan trọng của mình đối với quá trình quản lý vi mô và vĩ mô nền kinh tế. Nhân lực kế toán - kiểm toán cũng vì thế trở thành lĩnh vực ngành nghề được săn đón hàng đầu của xã hội cả ở góc độ người tuyển dụng và người tìm việc.

Tuy nhiên, theo thống kê, nhân lực kế toán - kiểm toán đang đứng thứ hai trong top 10 các ngành có nguy cơ thất nghiệp cao nhất hiện nay tại Việt Nam. Đặc biệt, khi cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 bùng nổ, sự ra đời của hệ thống phần mềm máy tính tiên tiến, các hệ thống kiểm soát tự động và trí thông minh nhân tạo dần thay thế trí tuệ con người, cùng với quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng, tự do di chuyển lao động trở thành xu hướng tất yếu, nhân sự ngành kế toán - kiểm toán Việt Nam đang đứng trước vô vàn cơ hội và thách thức. Trước tình hình đó, người lao động cần có sự chuẩn bị kĩ lưỡng cả về kiến thức nghiệp vụ, kĩ năng để đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

  1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0

Thế giới đang tham gia vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, hay còn gọi là cách mạng công nghiệp 4.0 (Industry 4.0). Theo GS. Klaus Schwab, Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới, Industry 4.0  hay CMCN 4.0 là một thuật ngữ gồm một loạt các công nghệ tự động hóa hiện đại, trao đổi dữ liệu và chế tạo. Cuộc cách mạng này tạo ra môi trường mà máy tính, tự động hoá và con người sẽ làm việc cùng nhau theo những cách thức hoàn toàn mới. Tại đây, robot và các loại máy móc sẽ được kết nối vào những hệ thống máy tính, những hệ thống này sẽ sử dụng các thuật toán để điều khiển mà không cần sự can thiệp của con người.

Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 sẽ diễn ra như thế nào?

CMCN 4.0 sẽ diễn ra trên 3 lĩnh vực chính gồm Công nghệ sinh học, Kỹ thuật số và Vật lý. Trong đó, những yếu tố cốt lõi của Kỹ thuật số sẽ là: Trí tuệ nhân tạo (AI), Vạn vật kết nối - Internet of Things (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data). Bản chất của CMCN 4.0 là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất; nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa và người máy.

So sánh với ba cuộc CMCN trước, cuộc CMCN lần thứ tư có những điểm rất khác biệt về vận tốc, phạm vi và tác động hệ thống:

+ Tốc độ phát triển của cuộc CMCN mang tính đột phá này là không có tiền lệ lịch sử. Khi so sánh với các cuộc CMCN trước đây, CMCN 4.0 phát triển với tốc độ hàm mũ chứ không phải là tốc độ tuyến tính;

+ Phạm vi ảnh hưởng: làm biến đổi hầu hết các ngành công nghiệp ở mọi quốc gia;

+ Tác động hệ thống: bề rộng và chiều sâu của những thay đổi này báo trước sự chuyển đổi của toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lý và quản trị.

  1. TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KẾ TOÁN – KIỂM TOÁN CỦA VIỆT NAM

            Cơ hội:

            Thứ nhất, thị trường lao động ngành kế toán - kiểm toán, đặc biệt là thị trường lao động chất lượng cao ngày càng rộng mở.

            Theo số liệu từ tổng cục thống kê, năm 2017, cả nước có 604.667 DN đang hoạt động, trong đó có 126.859 DN đăng kí thành lập mới. Với tốc độ phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế và tốc độ gia tăng các DN mới như hiện nay, thị trường lao động vẫn cần rất nhiều lao động kế toán mỗi năm để đáp ứng được nhu cầu, nhất là nhân lực chất lượng cao.

Ở khía cạnh khác, thị trường dịch vụ kiểm toán độc lập mới chỉ có khoảng 150 doanh nghiệp với gần 11.000 lao động đang làm việc. Như vậy, nếu tính bình quân thì mỗi doanh nghiệp kiểm toán đang có khoảng hơn 4000 khách hàng tiềm năng.

Hơn nữa, việc hình thành các tổ chức kinh tế khu vực và thế giới, điển hình là AEC đã tạo cơ hội thuận lợi để lao động tự do dịch chuyển giữa các nước, trong đó có lao động kế toán - kiểm toán. Theo thỏa thuận, kiểm toán là một trong tám lĩnh vực được tự do di chuyển trong khối ASEAN. Người lao động bên cạnh cơ hội nghề nghiệp lớn ở Việt Nam còn có vô vàn cơ hội nghề nghiệp thuận lợi ở các quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới.

Sự bùng nổ của CMCN 4.0 cũng tạo ra nhiều cơ hội việc làm trong các lĩnh vực mới như kiểm toán môi trường doanh nghiệp, kiểm toán môi trường công nghệ,…

Thứ hai, lao động kế toán - kiểm toán có cơ hội phát triển nhanh về chuyên môn, kiến thức nghiệp vụ.

Trong  môi trường công nghệ số của CMCN 4.0, lao động kế toán - kiểm toán có nhiều cơ hội tiếp cận và cập nhật kiến thức về chuyên môn và các chuẩn mực nghề nghiệp thường xuyên, liên tục và nhanh nhạy hơn bao giờ hết nhờ sự trợ giúp đắc lực của mạng internet, dữ liệu lớn (Big Data).

Thứ ba, giảm thiểu khối lượng công việc và nâng cao hiệu quả công việc.

Đối với kế toán: Sự phát triển của công nghệ số, các hệ thống phần mềm kế toán tiên tiến, hiện đại, tinh vi, ứng dụng tự động hóa trong các hệ thống kế toán cho phép tăng độ chính xác khi việc thu thập, tính toán, xử lí số liệu, kiểm soát, bảo mật dữ liệu của doanh nghiệp đồng thời giảm thiểu đáng kể khối lượng công việc của kế toán viên.

Theo nghiên cứu của ManpowerGroup - Tập đoàn cung cấp các dịch vụ nhân sự hàng đầu thế giới, hiện nay có đến 45% công việc con người làm có thể được tự động hóa trong đó có đến 86% công việc kế toán, ghi sổ cũng như các công việc xử lý dữ liệu khác có thể tự động hóa bằng công nghệ.

Đối với kiểm toán: Tự động hóa, hệ thống phần mềm, hệ thống máy tính và robot hiện đại cho phép duy trì hoạt động kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp hiệu quả hơn, đặc biệt trong việc kiểm soát hoạt động của nhân viên, kiểm soát các giai đoạn của quá trình sản xuất, kinh doanh, giảm thiểu rủi ro kiểm soát, từ đó giảm thiểu khối lượng công việc mà kiểm toán viên cần thực hiện.

Thách thức:

Bên cạnh việc mang đến rất nhiều cơ hội nghề nghiệp thuận lợi, CMCN 4.0 cũng đặt ra rất nhiều thách thức đối với lao động nghề kế toán - kiểm toán.

Thứ nhất, nguy cơ “thất nghiệp công nghệ” đối với nhân sự ngành kế toán kiểm toán.

Như đã nói ở trên, 86% công việc kế toán, ghi sổ cũng như các công việc xử lý dữ liệu khác có thể tự động hóa bằng công nghệ. Như vậy, trong tương lai không xa, các công việc kế toán hiện nay sẽ không cần đến con người nữa. Một kế toán viên chỉ biết xử lí các nghiệp vụ đơn thuần của kế toán sẽ trở nên thừa thãi trước máy móc, công nghệ. Khi đó, nguy cơ thất nghiệp đã được dự báo trước.

Trong khi đó, nguồn cung lao động vẫn không ngừng tăng lên.

Cả nước hiện có khoảng 200 trường ĐH, CĐ đào tạo về ngành nghề kế toán - kiểm toán. Theo báo cáo về nhu cầu tuyển dụng và nguồn cung lao động quý I/2017 của Vietnamworks, kế toán đứng thứ hai về tỷ lệ cạnh tranh với tỷ lệ 1/61.

Theo tổng hợp về nhu cầu tìm việc từ cổng thông tin điện tử của Bộ LĐ-TBXH quý 3/2017 cho thấy, nghề kế toán-kiểm toán hiện có số lượt người tìm việc nhiều nhất (8,9 nghìn người, chiếm 21,7%), tăng 1,8 nghìn người so với quý 2/2017.

Nguồn cung lao động tăng trong khi cầu về lao động (nhân sự) có xu hướng giảm đi trong tương lai đặt ra thách thức không hề nhỏ cho người lao động ngành kế kiểm trong việc tìm kiếm một công việc phù hợp, nhất là trong thời kì 4.0.

Thứ hai, các hoạt động gian lận, vi phạm đạo đức nghề nghiệp ngày càng tinh vi dựa trên nền tảng công nghệ số.

Cuộc cách mạng số với tỉ lệ tự động hóa ngày càng cao, sự phát triển vượt bậc của các hệ thống phần mềm kế toán, sự liên kết đồng bộ giữa bộ phận kế toán ở các chu kỳ của quá trình sản xuất kinh doanh ngoài việc cho phép xử lí dữ liệu nhanh, chính xác, cũng cho phép diễn ra các hành vi gian lận ngày càng hệ thống và tinh vi. Việc phát hiện gian lận khó khăn hơn. Công việc của các kiểm toán viên khi đó sẽ gặp nhiều thách thức do đòi hỏi phải dùng nhiều kỹ thuật xét đoán nghề nghiệp hơn là chỉ sử dụng các kỹ thuật kiểm tra đơn giản như trước đây. Gian lận càng khó phát hiện thì rủi ro nghề nghiệp càng lớn.

Khả năng sử dụng thành thạo khoa học kĩ thuật của con người trong thời kì cách mạng công nghiệp 4.0 cũng gây ra thách thức không hề nhỏ đối với vấn đề đạo đức nghề nghiệp khi con người có nhiều cơ hội và công cụ hơn để tiến hành các hành vi gian lận.

            Thứ ba, vấn đề chảy máu chất xám.

Quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, kí kết các hiệp định, trong đó tiêu biểu là việc thành lập cộng đồng AEC, cho phép lao động tự do dịch chuyển giữa các nước khiến các doanh nghiệp Việt Nam gặp thêm nhiều bất lợi để tuyển dụng được ứng viên chất lượng đáp ứng yêu cầu. Theo báo cáo của Navigos Search, từ nửa cuối năm 2016, kiểm toán/kế toán hiện đang là lĩnh vực phải đối mặt với tình trạng “chảy máu chất xám” cao nhất do ứng viên giỏi có cơ hội tốt để dịch chuyển trong khối ASEAN. Đặc biệt trong thời kì CMCN 4.0, khi nhân sự trình độ thấp dần bị loại bỏ, nhân sự ở những vị trí cần năng lực chuyên môn cao ngày càng khan hiếm và được trọng dụng thì nạn “chảy máu chất xám” ra nước ngoài càng trở thành vấn đề nhức nhối.

Giải pháp:

Ở Việt Nam, CMCN 4.0 có thể chưa đem lại nhiều tác động tích cực do trình độ ứng dụng khoa học công nghệ còn hạn chế, nhưng những thách thức từ cuộc cách mạng số này, đặc biệt trong lĩnh vực kế toán kiểm toán đã có thể nhìn thấy trước. Vì vậy, cần có sự chuẩn bị tốt nhất ngay từ bây giờ để đón đầu xu thế, biến thách thức thành cơ hội.

Về phía người lao động:

Không ngừng học hỏi để trau dồi chuyên môn, cải thiện kĩ năng: kĩ năng học tập; kĩ năng tư duy, xét đoán nghề nghiệp (với kiểm toán viên); kĩ năng giao tiếp, đàm phán thuyết phục, kĩ năng ứng xử; trình độ ngoại ngữ; ứng dụng và thích nghi tốt với sự thay đổi; học hỏi, sẵn sàng tiếp thu những kĩ năng mới, nâng cao và làm mới các kĩ năng của mình, chủ động tiếp cận, thành thạo và làm chủ công nghệ mới, sẵn sàng trở thành những công dân toàn cầu.

Rèn luyện phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp, đặc biệt là tinh thần trách nhiệm và khả năng tổ chức, làm việc dưới áp lực, thái độ chuyên nghiệp trong công việc.

Về phía doanh nghiệp:

Mạnh dạn, chủ động đầu tư vào công nghệ số, tăng cường hợp tác quốc tế trong chuyển giao công nghệ; thay đổi cách thức tuyển dụng nhân tài, đào tạo nhân sự cũng như chế độ đãi ngộ để giữ chân người lao động có trình độ, năng lực.

Về phía Nhà nước:

Triển khai các chương trình tư vấn, định hướng cho người lao động, phối hợp xây dựng các dự án đào tạo kĩ năng cho người lao động; thay đổi chương trình đào tạo, gắn lí thuyết với thực tiễn; chú trọng chất lượng, giảm bớt số lượng đơn vị đào tạo ngành kế kiểm.

            Chương trình học tập cần cho phép sinh viên làm chủ việc học – dù là học tập cá nhân hay theo nhóm – khuyến khích tư duy độc lập và giải quyết vấn đề thông qua chuỗi các hoạt động liên quan tới tài chính và kinh tế, hay qua các hoạt động thảo luận có hướng dẫn và các buổi thuyết trình.

            Tăng cường đầu tư, tài trợ vào các chương trình đào tạo chất lượng cao, đào tạo các chuyên gia bài bản; hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi nhằm khuyến khích liên kết giữa doanh nghiệp và nhà trường để tạo môi trường tiếp cận thực tế cho sinh viên ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

KẾT LUẬN

CMCN 4.0 - cơ hội và thách thức không của riêng ai, không của riêng quốc gia nào. Trong cuộc cách mạng số này, kế toán kiểm toán vẫn là mảnh đất màu mỡ cho sự phát triển nghề nghiệp, nhưng cũng đồng thời là rào cản với những ai không biết nắm bắt và tận dụng cơ hội. Đứng trước những biến đổi không ngừng của thời cuộc, làm chủ công nghệ hay bị công nghệ chi phối là tùy thuộc vào sự chuẩn bị đón đầu của mỗi chúng ta.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Nguồn nhân lực trong kỉ nguyên số: Cơ hội phát triển kĩ năng con người, bài đăng trên Cổng thông tin điện tử Bộ LĐ-TBXH, mục Tin tức, cập nhật ngày 14/11/2017.
  2. Bản tin Cập nhật thị trường lao động Việt Nam, số 15, quý 3/2017, Cổng thông tin điện tử Bộ LĐ-TBXH.
  3. Báo cáo: “Nhu cầu tuyển dụng và nguồn cung lao động” quý I/2017 và 6 tháng đầu năm 2017 của VietnamWorks.
  4. Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc gia “Xu hướng phát triển của lao động trong các loại hình doanh nghiệp của Việt Nam
  5. http://tapchitaichinh.vn

Click here to previous

Home