Cái chết là gì

  -  

*
*
Chết thông thường được xem là sự chấm dứt các hoạt động của một sinh vật hay ngừng vĩnh viễn mọi hoạt động sống (không thể phục hồi) của một cơ thể. Tuy nhiên, một định nghĩa cho sự chết còn tùy thuộc vào các quan điểm tôn giáo, tín ngưỡng cũng như các lĩnh vực liên hệ. Trong y học, chết là sự chấm dứt của mọi hoat động sống như hô hấp trao đổi chất sự phân chia các tế bào đều được chấm dứt vĩnh viễn. Người ta chia chết ra làm hai loại: chết lâm sàng mà các phương pháp khám lâm sàng cho phép xác định là chết (tim ngừng đập, ngừng thở, mất tri giác, vv.); chết thật, khi các mô không còn hoạt động được nữa và bắt đầu phân hủy.

Bạn đang xem: Cái chết là gì

<1>

Thuật ngữ chết cũng còn được sử dụng với nhiều từ đồng nghĩa tùy theo trường hợp. Nếu kính trọng thì người ta thường dùng chữ: từ trần, tạ thế, khuất núi, quy tiên, qua đời, mất, đi xa, ra đi, yên nghỉ, từ giã cõi đời, trút hơi thở cuối cùng; đối với vua chúa thì gọi là băng hà, với các bậc tu hành thì gọi là viên tịch, thâu thần thị tịch, đức Phật và Thánh tăng thì gọi là nhập diệt, nhập Niết bàn. Còn đối với người bình thường thì gọi là: chết, qua đời, tử vong, thiệt mạng…

Nhiều trường phái triết học cổ đại Ấn Độ cho rằng có một linh hồn thường tại sau khi chết. Và sau khi chết linh hồn rẽ rời khỏi thân xác củ, chuyển kiếp đầu thai trong một kiếp sống mới. Theo quan điểm của người Kitô Hữu, chết không phải là hết mà là bước vào một cuộc sống mới vĩnh cửu. Cuộc sống vĩnh cửu này sướng hay khổ là do cuộc sống hiện tại này ta có tin vào Thiên Chúa, vào Đức Kitô, và có sống phù hợp với niềm tin ấy hay không. Người Kitô Hữu còn tin rằng ngay cả thân xác này cũng sẽ sống lại vào ngày tận thế để trở thành thân xác bất khả hư hoại hầu sống đời sống vĩnh cửu, để được thưởng hoặc chịu phạt muôn đời. Các trường phái duy vật thì cho rằng con người chết là dấu chấm hết. Người Trung Hoa cho rằng, “Sanh ký tử quy”, cuộc sống chỉ giả tạm mà thôi, còn cái chết là sự trở về vĩnh cửu. Do vậy, người Ả Rập các vua quan sau khi chết thường chôn vàng bạc, châu báu, và còn chôn theo cả cung phi mỹ nữ và người hầu cận xuống huyệt để hầu hạ vua. Người Trung Hoa có cải tiến hơn, họ không chôn vàng bạc và người thật, thay vào đó là chôn cất theo các thứ đồ giấy. Từ đó hàng mã có cơ hội sinh sôi phát triển. Ở Việt Nam chúng ta thường nghe câu thán: “yên nghĩ ngàn thu”, hay cụm từ, “sự ra đi vĩnh viễn” để chỉ cho cái chết là sự yên nghĩ lâu dài.

Chết là chấm dứt, hay chết linh hồn tồn tại bất biến sẽ dẫn đến sự nguy hiểm trong nhận thức dẫn đến nguy hiểm trong nếp sống đạo đức. Vì dù hành động như thế nào khi còn sống đến chết là chấm dứt thì con người tha hồ mà hành động, bất chấp tất cả, và không có trách nhiệm với hành động của mình. Mặc khác nếu cho rằng có một linh hồn tồn tại xuyên suốt thì con người cũng ỷ lại với đời sống dài lâu nên không nỗ lực hoàn thiện nhân cách, và không có xu hướng cầu tiến.

Phật giáo không chấp nhận bất cứ một linh hồn vĩnh cửu nào tồn tại xuyên suốt từ kiếp sống này qua kiếp sống khác. Và cũng không cho rằng con người sau khi chết là hết. Theo truyền thống Phật giáo Nguyên Thủy, con người sau khi chết lập tức tái sanh, tùy theo nghiệp cảm của mình mà tái sanh trong cảnh giới tương ứng. Còn theo quan điểm Phật giáo Đại thừa, con người sau khi chết tái sanh chậm nhất là 49 ngày. Học thuyết về thân trung ấm để giải thích các trường hợp chết khác nhau mà chưa thể tái sanh liền. Sau khi chết thân tứ đại trả về với tứ đại, còn thần thức, thuật ngữ Phật học gọi là thức tái sanh hay tâm tái tục mang theo nghiệp cảm của người ấy tiếp tục đi đầu thai trong một kiếp sống mới. Nhưng người ấy không thể nào nhớ hết lại chuyện quá khứ, bởi nằm trong bầu thai mẹ và do vô minh che lấp. Chỉ khi đạt đến thánh vị, chứng được túc mạng minh mới nhớ lại hết kiếp quá khứ. Những hạt giống nghiệp gieo trong kiếp trước sẽ trổ quả trong kiếp hiện tại, tùy theo nhân duyên và điều kiện tăng thượng duyên hay nghịch duyên. Nếu gặp tăng thượng duyên thì những hạt giống sẽ phát triển thuận lợi. Do đó sẽ có những hiện tượng thần đồng xuất hiện. Thông minh hay ngu đần, giàu sang hay nghèo hèn… đều đo túc nghiệp và nhân duyên đời hiện tại quyết định.

Xem thêm: Mô Hình Đồ Chơi 7 Viên Ngọc Rồng Songoku, Giá Cập Nhật 2 Giờ Trước

Giải thích về sự tái sinh theo quan điểm Phật học có sự khác biệt so với các nghiên cứu khoa học. Theo khoa sinh vật học chứng minh rằng một nhân phôi là sự hợp nhất của hai thành tố, tinh trùng của người đàn ông và noãn của người đàn bà. Tức chỉ cần tinh cha và trứng mẹ hòa hợp trong điều kiện người mẹ có thể thụ thai. Phật giáo cho rằng ngoài hai thành tố này còn có một thành tố thứ ba nữa là cái thức tái sinh (patisandhivinnâna) xuất hiện vào lúc thụ thai: điều ấy có nghĩa rằng khi những điều kiện di truyền được thể hiện trong hoàn cảnh thuận tiện, một hình thức tâm vật lý xâm nhập vào, và giúp cho sự sống tương tục của một hữu thể người, như đức Phật đã dạy:

‘Này các Tỳ-kheo, nơi nào có ba thành tố ấy hợp lại thì tại nơi đó một mầm sống được gieo.’

Hữu thể tái sinh là lối gọi nhân cách hóa của một loại thức tái sinh, là yếu tố tâm vật lý ở trạng thái năng lực, kết quả của những hành động trong các đời trước (karma) và thể hiện ra vào lúc hình thành một đời sống mới. Cái thức tái sinh là cơ bản của một cá nhân, trên đó tâm và thân (nâmârupa - danh sắc) phát triển. Nếu không có nó thì sự sống của một hữu thể (chúng sinh) mới không xuất hiện; cũng như cuộc đối thoại sau đây giữa đức Phật với đệ tử A-nan của Ngài:

- Này A-nan, nếu cái thức này không giáng nhập vào bụng người mẹ thì tâm và thân có hình thành trong bụng người mẹ không? - Bạch Thế Tôn, không. - Này A-nan, nếu thức ấy, sau khi đã giáng nhập vào bụng người mẹ mà lại bỏ chỗ này đi thì tâm và thức có tạo thành cái này hay cái nọ không? - Bạch Thế Tôn, không. - Này A-nan, còn nếu cái thức này đang ở trong một bé trai hay một bé gái khi mà các em này còn nhỏ, lại biến mất đi thì tâm và thân có tăng trưởng, phát triển và lớn lên không? - Bạch Thế Tôn, không. (Dn,II,63)

Như thế, cái thức tái sinh này được xem như chủng tử (bija) phối hợp với sức mạnh của hành động (karma-nghiệp lực) và khát ái (tanhâ), nhất là hữu ái (bhavatanha - khao khát được hiện hữu) làm sinh khởi sự sống mới của các chúng sinh:

‘Này A-nan, hành động là ruộng, thức là hạt giống (chủng tử) và khát ái là sự ẩm ướt. Các chúng sinh bị vô minh kìm giữ, bị khát ái trói buộc, các tâm thức bị tê cóng trong các cảnh giới thấp (dục giới)’ (An,III,76)

Sau khi đã an lập trong bào thai của người mẹ, thức (cái thức tái sinh) phối hợp với hai yếu tố khác: sức sống và hơi ấm, để đạt được và duy trì các chức năng của sự sống cho đến khi chết.

Theo định lý 12 chi phần duyên khởi thì vô minh, ái và thủ là nguyên nhân dẫn chúng sinh đi tái sanh và già chết, sầu bi khổ ưu não có mặt. Yếu tố thứ ba trong 12 chi phần duyên khởi đó là “thức” sẽ gán liền với “danh sắc” cấu nên một chúng sinh có đầy đủ tâm vật lý. Về yếu tố “hữu” cái đang trở thành sẽ là để sanh, già, chết tiếp tục có mặt. Vòng tròn này luôn vận hành, vô cùng tận. Khi nào không còn nhiên liệu của vô minh, ái, thủ thì bánh xe sanh tử luân hồi chấm dứt. Hành giả đạt đến thánh quả A-la-hán, sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, không còn tái sanh trở lại đời này nữa.

Xem thêm: Xem Phim Trò Chơi Vương Quyền 7 Game Of Thrones, Watch Game Of Thrones Season 7 Episode 1 Online

Theo Phật giáo, sinh được định nghĩa là sự sản xuất, kết quả, sự sinh khởi của một hình thức mới. Nếu sinh là sự kết hợp của năm yếu tố (sắc, thọ, tưởng, hành và thức), thì cái chết là sự tan rã, sự phá vỡ của kết hợp này. Trong kinh Chánh Kiến (Sammādiṭṭhi) thuộc Trung Bộ Kinh (Majjhima Nikāya), định nghĩa sinh là: “Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện, hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đắc các xứ; Chư Hiền, như vậy gọi là sanh.”<2>

Trong kinh điển sinh thường mô tả có bốn loại đó là: noãn sanh, thai sanh, thấp sanh và hóa sanh. Noãn sinh (andaja): Sự sinh ra từ trứng, như sự sinh ra của gà, vịt, chim chóc. Thai sinh (jatâbuja): Sự sinh ra từ bào thai của người mẹ, như sự sinh ra của loài thú và loài người. Thấp sinh (samsedja): Sự sinh ra từ sự ẩm thấp hay từ rịn rỉ của các thành tố, đất, nước v.v..., như các loại côn trùng sanh ra từ nơi ẩm thấp. Hóa sinh (oppâtika): Sự sinh ra bằng sự hóa hiện không qua giai đoạn phôi thai, như sự sinh ra của chư Thiên hay của các lưu đồ địa ngục và như ong, bướm, tằm, kén… Những chúng sinh người đầu tiên là những chúng sinh thuộc sự hóa sinh.

Và cái chết được định nghĩa như sau: “Chư Hiền thế nào là chết? Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung, hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy gọi là chết.”<3>